Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) grupları, hastalığın bireylerde ortaya çıkan farklı klinik görünümlerini, belirti kümelerini ve temalarını tanımlayan alt boyutlardır. Takıntı hastalığı tek tip bir rahatsızlık olmayıp; temizlik, simetri, kuşku, düzen veya saldırganlık gibi çeşitli alanlarda yoğunlaşan obsesyon ve kompulsiyonlarla karakterize edilir. Bu gruplandırma, kişinin zihnini meşgul eden kaygı odaklarının ve bunları yatıştırmak için başvurduğu tekrarlayıcı davranışların sistematik olarak sınıflandırılmasına dayanır. Tanı sürecinde belirlediğimiz bu alt tipler, hastalığın seyrinden uygulanacak tedavi yönteminin seçimine kadar tüm klinik süreci şekillendiren en temel faktördür.

Toplumda En Sık Karşılaşılan OKB Grupları Nelerdir?

Klinik verilere ve gözlemlere baktığımızda, toplumda en yaygın görülen grubun "bulaşma ve temizlik" odaklı takıntılar olduğunu görüyoruz. Bu gruptaki kişilerde kir, mikrop, virüs, vücut sıvıları veya kimyasal maddelerin kendilerine ya da sevdiklerine bulaşacağına dair yoğun ve gerçek dışı bir korku hakimdir. Bu korkuyu gidermek için saatlerce el yıkama, evi sürekli dezenfekte etme, kapı kollarını tutamama veya dışarıdan gelen eşyaları günlerce bekletme gibi ritüeller geliştirilir. Türkiye'deki veriler, OKB tanısı alan kişilerin çok büyük bir kısmında bu boyutun bulunduğunu göstermektedir.

Bunun hemen ardından "simetri, düzen ve kontrol" takıntıları gelir. Eşyaların belirli bir hizada durması, işlerin "tam olması gerektiği gibi" yapılması veya kapı, ocak, pencere, ütü fişi gibi güvenlik unsurlarını defalarca kontrol etme ihtiyacı bu grubun temel özellikleridir. Kişi, eğer bu düzeni sağlamazsa veya kontrolü eksik bırakırsa başına kötü bir şey geleceği hissine kapılır. Bu hissi yatıştırmak için tekrar tekrar düzeltme eylemlerine başvurur ve bazen evden çıkmak bu kontroller yüzünden saatler alabilir.

Zihinsel Ritüeller ve Yasak Düşünceler İçeren OKB Grupları Nasıl Anlaşılır?

Fiziksel eylemlerle, örneğin yıkama veya düzenleme ile kendini gösteren takıntıların yanı sıra dışarıdan hiç fark edilmeyen ancak kişinin iç dünyasında büyük fırtınalar koparan düşünsel takıntılar da mevcuttur. Bu durumdaki kişiler genellikle utanç ve suçluluk duygusuyla boğuşurlar çünkü akıllarına gelen düşünceler kendi karakterlerine, ahlaki değerlerine veya inançlarına tamamen terstir.

Bu grupta sıklıkla rastlanan obsesyon temaları şunlardır:

• Saldırganlık ve zarar verme korkuları
• Dini değerlere hakaret düşünceleri
• İstenmeyen cinsel görüntüler
• Bedensel hastalık şüpheleri

Bu düşünceler zihne geldiğinde, kişi bunları etkisiz hale getirmek için görünür davranışlar yerine zihinsel eylemler yapar. Örneğin içinden sayı sayar, belirli kelimeleri tekrarlar veya dua eder. Dışarıdan bakıldığında kişi sakin görünebilir ancak zihni sürekli bir savaş halindedir. Bu tür obsesyonların bir karakter bozukluğu değil beynin nörobiyolojik bir yanılgısı olduğu unutulmamalıdır.

Bir Kişide Birden Fazla OKB Grubu Aynı Anda Görülebilir mi?

OKB, nadiren tek bir belirti ile sınırlı kalır ve oldukça değişken bir yapıya sahiptir. Çalışmalar hastaların yarısının üç veya daha fazla belirti boyutunu aynı anda yaşadığını göstermektedir. Örneğin temizlik takıntısı olan bir bireyde zamanla kontrol etme veya simetri ihtiyacı da gelişebilir. Hatta hastalık süreci uzadıkça beyin yeni kaygı alanları üretebilir.

Buna ek olarak yaşanan yoğun stres ve kaygı nedeniyle tabloya başka psikolojik durumlar da eklenebilir. Sıkça görülen eşlik eden durumlar şunlardır:

• Major Depresif Bozukluk
• Sosyal Anksiyete
• Yaygın Kaygı Bozukluğu
• Özgül fobiler
• Tik bozuklukları

Bu karmaşık yapı her hastanın kendine özgü bir haritası olduğunu kanıtlar. Bu nedenle standart ve herkese uyan tek bir reçete yerine, kişinin hangi boyutlarda sıkıntı yaşadığını analiz eden kişiye özel bir yol izlenmesi gerekir.

Bu Farklı Gruplar İçin Uygulanan Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Hastalığın bu kadar çeşitli olması, tedavi yöntemlerinin de çok yönlü ve güçlü olmasını gerektirir. Temizlik ve kontrol gibi davranışsal ritüellerin baskın olduğu durumlarda, kişinin korktuğu durumla kademeli olarak yüzleşmesini sağlayan yöntemler tercih edilir. Amaç kaygının felaketle sonuçlanmadığını beyne öğretmektir. Öte yandan zihinsel ritüellerin veya soyut takıntıların olduğu durumlarda, düşünceyle savaşmak yerine onu kabullenmeyi öğreten yaklaşımlar ön plana çıkar.

Bilimsel olarak kanıtlanmış temel tedavi seçenekleri şunlardır:

• Maruz Bırakma ve Tepki Önleme
• Bilişsel Davranışçı Terapi
• Kabul ve Kararlılık Terapisi
• İlaç tedavileri
• Transkraniyal Manyetik Uyarım